W dniu 25 września 2024 r. wchodzą w życie przepisy ustawy o ochronie sygnalistów (Dz.U poz. 928). Nowe przepisy implementują do polskiego porządku prawnego unijną dyrektywę w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii Europejskiej.
Ochronie podlegają osoby zgłaszające naruszenia prawa, niezależnie od formy swojego zatrudnienia i pełnionej funkcji. Ochrona prawna dotyczy również byłych pracowników, którzy zgłosili nieprawidłowości.
Krajowe regulacje przewidują 3 możliwe działania stanowiące reakcję na powzięcie informacji o naruszeniu prawa: zgłoszenie wewnętrzne, zgłoszenie zewnętrzne oraz ujawnienie publiczne.
W pierwszej kolejności sygnalista będzie mógł zgłosić naruszenie prawa za pośrednictwem wewnętrznych kanałów zgłoszeń, które mają być utworzone przez określone podmioty prywatne i publiczne. Oprócz procedury wewnętrznej, #sygnalista będzie mógł również zgłosić informację o naruszeniu prawa do odpowiednich organów państwa (Rzecznik Praw Obywatelskich). W szczególnych przypadkach sygnalista ma także możliwość publicznego ujawnienia informacji o zidentyfikowanym naruszeniu prawa.
Obowiązek ustalenia procedury zgłoszeń wewnętrznych dotyczy podmiotu prawnego, na rzecz którego wykonuje pracę zarobkową co najmniej 50 osób. Określone podmioty – wykonujące działalność w zakresie usług, produktów i rynków finansowych oraz przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, bezpieczeństwa transportu i ochrony środowiska – zobligowane są do ustalenia procedury zgłoszeń wewnętrznych niezależnie od poziomu zatrudnienia.
Zgłoszenia lub ujawnienia publiczne mogą dotyczyć m.in. korupcji, prania pieniędzy i finansowania terroryzmu, niebezpiecznych produktów, bezpieczeństwa transportu, ochrony środowiska, bezpieczeństwa żywności, zdrowia publicznego, ochrony konsumentów, ochrony prywatności i danych osobowych, bezpieczeństwa sieci i systemów teleinformatycznych, a także interesów finansowych Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego oraz UE, jak również konstytucyjnych wolności i praw.
Jednocześnie w sytuacji, gdy sygnalista dokonujący zgłoszenia doświadczy działań odwetowych, będzie mógł wystąpić o #odszkodowanie lub #zadośćuczynienie. Z analogicznym roszczeniem będzie mogła wystąpić również osoba, która poniosła szkodę z powodu świadomego zgłoszenia lub ujawnienia publicznego nieprawdziwych informacji przez sygnalistę.
Zaznaczenia wymaga, że przepisów ustawy o ochronie sygnalistów nie stosuje się do informacji objętych tajemnicą zawodową zawodów prawniczych.
